Verblijfsvergunningen voor zelfstandig kunstenaars, designers en musici: de recente ontwikkelingen

_{Door Simone Bisscheroux}

Ben je kunstenaar, designer of musicus en ben je recent afgestudeerd aan een kunstacademie of conservatorium in Nederland? Of heb je net een ‘artist in residence’ afgerond, bijvoorbeeld aan De Ateliers of aan de Rijksakademie van beeldende kunsten in Amsterdam? Waarschijnlijk heb je dan een verblijfsvergunning voor het zoeken en verrichten van arbeid aangevraagd, het zogenaamde ‘zoekjaar’. Met deze verblijfsvergunning heb je vrije toegang tot de Nederlandse arbeidsmarkt. Dit zoekjaar is een tijdelijke verblijfsvergunning voor een jaar en kan niet worden verlengd.

Wil je ook na jouw zoekjaar als kunstenaar, designer of musicus in Nederland blijven werken, dan kun je overwegen om een verblijfsvergunning aan te vragen om te werken als zelfstandig kunstenaar. Hieronder bespreken we wat je bij een dergelijke aanvraag kunt verwachten en besteden wij aandacht aan de recente ontwikkelingen.

Verblijfsvergunning zelfstandig kunstenaar

Bij de verblijfsaanvraag om te werken als zelfstandig kunstenaar moet je aantonen dat met jouw aanwezigheid een wezenlijk Nederlands cultureel belang wordt gediend. Dit houdt in dat je als kunstenaar toekomstige opdrachten moet hebben bij Nederlandse culturele instellingen en/of dat je financiering toegekend hebt gekregen van een Rijkscultuurfonds. De Nederlandse culturele instelling moet structureel subsidie ontvangen van één van de Rijkscultuurkunstfondsen, het Rijk zelf of van sommige provinciale dan wel gemeentelijke kunstfondsen.

Om te kunnen beoordelen of de kunstenaar een wezenlijk Nederlands cultureel belang vervult vraagt de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) advies aan het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW). Als het ministerie van OCW een positief advies uitbrengt, en er ook aan de andere voorwaarden wordt voldaan (zoals registratie bij de Kamer van Koophandel), geeft de IND de verblijfsvergunning af voor de duur van twee jaar.

Lange doorlooptijden

Omdat bij kunstenaarsaanvragen het ministerie van OCW om advies wordt verzocht, is de beslistermijn veel langer dan de gebruikelijke drie maanden. Door de achterstanden in de advisering bij het ministerie van OCW, duurt het momenteel negen tot tien maanden voordat op een kunstenaarsaanvraag wordt beslist.

Werken tijdens de aanvraagprocedure

Met een geldige zoekjaarvergunning, heb je vrije toegang tot de Nederlandse arbeidsmarkt. Het is mogelijk om bijvoorbeeld te werken als zelfstandig kunstenaar en daarnaast in loondienst te werken in de horeca.

Zodra de zoekjaar vergunning verloopt en je in afwachting bent van de uitkomst van de verblijfsaanvraag als zelfstandig kunstenaar kun je een verblijfssticker krijgen van de IND waarmee je in afwachting van de aanvraag jouw rechtmatig verblijf in Nederland kunt aantonen. Je bent dan nog steeds legaal in Nederland maar je mag niet blijven werken, ook niet als zelfstandige of freelancer. Je kunt overwegen om een bezwaarprocedure te starten tegen afgifte van de sticker om alsnog de arbeidsmarktaantekening te krijgen waarmee je als zelfstandige of freelancer kunt werken. Zo’n procedure duurt meestal een tot twee maanden. Je mag tijdens die procedure niet werken.

Reizen in afwachting van de aanvraag

Een ander bijkomend probleem van de lange doorlooptijden van kunstenaarsaanvragen is dat reizen lastiger wordt voor degenen die niet visumvrij kunnen reizen binnen het Schengengebied. Het is zonder verblijfsvergunning alleen mogelijk om met een retourvisum terug te keren naar Nederland. Met het retourvisum mag je niet reizen naar andere Schengenlanden. Daarvoor heb je dan een Schengenvisum kort verblijf nodig.

In het algemeen is het dan ook aan te raden om de aanvraag voor een verblijfsvergunning als zelfstandig kunstenaar zo vroeg mogelijk in het zoekjaar in te dienen zodat de periode zonder een geldige verblijfsvergunning zo kort mogelijk is.

De verblijfsvergunning wordt afgegeven voor de duur van twee jaar met ingang van de datum van indienen van de complete aanvraag. In de praktijk betekent dit dat er al negen of tien maanden van de twee jaar durende verblijfsvergunning zijn verstreken op het moment dat het nieuwe verblijfspasje wordt afgegeven. Met deze verblijfsvergunning mag je uitsluitend arbeid als zelfstandige verrichten. Arbeid in loondienst is alleen toegestaan met een aparte tewerkstellingsvergunning.

Verlenging

Bij verlenging van de verblijfsvergunning voor arbeid als zelfstandige wordt niet nog een keer beoordeeld of je als kunstenaar een wezenlijk Nederlands cultureel belang vervult. Voor de verlenging van de verblijfsvergunning is het belangrijk dat je kan aantonen dat de gemiddelde brutowinst over de achttien maanden voorafgaand aan de aanvraag voldoet aan het door IND gestelde normbedrag voor zelfstandigen zoals dat geldt ten tijde van de verlengingsaanvraag. Dit normbedrag is voor veel net afgestudeerde kunstenaars lastig te behalen. Het is dan in elk geval raadzaam om positieve financiële prognoses en bewijs van toekomstige artistieke activiteiten bij de aanvraag te voegen. Als de verblijfsvergunning wordt verlengd, is dat voor de duur van vijf jaar.

Onbepaalde tijd

Als je ook na verlenging van de verblijfsvergunning in Nederland wil blijven zijn er verschillende opties voor permanent verblijf. Ook hiervoor geldt bovengenoemde inkomenseis én de verplichting een inburgeringsexamen af te leggen. Voor meer informatie op dit punt verwijzen wij graag naar onze blog over permanent verblijf.

Heb je vragen over de verblijfsvergunning als zelfstandig kunstenaar? Of heb je vragen over de verlengingsprocedure of de mogelijkheden voor een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd? Neem dan contact op met ons. Wij vertellen je hier graag meer over.