Standpunt IND: Mogelijk verlies Nederlanderschap bij aanvraag Zuid-Afrikaans of Canadees paspoort

Eerder schreven we over de mogelijke gevolgen van de wijziging van de Canadese nationaliteitswet en de uitspraak van het Constitutioneel Hof van Zuid-Afrika voor Nederlanders met een Canadese of Zuid-Afrikaanse achtergrond. Recentelijk hebben we het standpunt van de IND vernomen over de gevolgen van deze gewijzigde nationaliteitsregels voor Nederlanders met Zuid-Afrikaanse of Canadese roots. Het is niet het standpunt dat mag worden verwacht op grond van de Nederlandse wet- en regelgeving en jurisprudentie. Het is om die reden afwachten wat dit nu echt in de praktijk gaat betekenen.

Wet-, regelgeving en jurisprudentie

Nederlanders die vrijwillig een andere nationaliteit verkrijgen of herkrijgen, verliezen in beginsel van rechtswege hun Nederlandse nationaliteit op grond van artikel 15 (1) a Rijkswet op het Nederlanderschap. Daarvoor is doorslaggevend dat er een vrijwillige wilsdaad wordt verricht waardoor de betrokkene een nationaliteit krijgt die ze op dat moment niet bezitten.

Standpunt IND Zuid-Afrika

In mei 2025 verklaarde het Constitutioneel Hof van Zuid-Afrika artikel 6(1)(a) van de South African Citizenship Act ongrondwettig. Als gevolg daarvan worden personen die na 6 oktober 1995 hun Zuid-Afrikaanse nationaliteit verloren door vrijwillige verkrijging van een andere nationaliteit, geacht die nationaliteit nooit te hebben verloren. Zij hebben dus met terugwerkende kracht deze nationaliteit behouden. Via een online portaal kan je je Zuid-Afrikaanse nationaliteitspositie laten onderzoeken. Hier kun je ook laten bevestigen dat je de Zuid-Afrikaanse nationaliteit hebt.

De IND ziet het verzoek om je Zuid-Afrikaanse nationaliteit te laten bevestigen als vrijwillige wilsdaad die is gericht op het verkrijgen van de Zuid-Afrikaanse nationaliteit. Ook stelt de IND dat een dergelijk verzoek mogelijk in strijd is met de speciale afstandsverklaring die Zuid-Afrikaanse Nederlanders tekenden bij hun naturalisatieverzoek. Daarin verklaren zij geen stappen te zullen ondernemen om de Zuid-Afrikaanse nationaliteit te behouden.

Standpunt IND Canada

Recente wijzigingen in de Canadese nationaliteitswetgeving kunnen ertoe leiden dat personen de Canadese nationaliteit opnieuw verkrijgen of met terugwerkende kracht vanaf hun geboorte als Canadees worden beschouwd.

De IND beschouwt de aanvraag om een Canadees ‘citizenship certificate’ als een vrijwillige wilsdaad die gericht is op het verkrijgen van de Canadese nationaliteit. Om die reden kan het indienen van een dergelijke aanvraag volgens de IND leiden tot verlies van het Nederlanderschap.

De IND wijst er verder op dat een andere uitleg tot ongewenste gevolgen zou kunnen leiden. Als wordt aangenomen dat betrokkenen hun Zuid-Afrikaanse of Canadese nationaliteit altijd hebben behouden dan zouden mogelijk grote groepen Nederlanders in het buitenland plotseling dubbele nationaliteit hebben. Dat zou ertoe kunnen leiden dat zij alsnog geconfronteerd worden met de tien/dertienjaarstermijn van artikel 15 (1) c RWN waardoor met terugwerkende kracht het Nederlanderschap verloren is gegaan.

Ons standpunt

De Zuid-Afrikaanse en Canadese nationaliteit wordt verkregen door de wetgeving van die landen. Er is geen sprake van een vrijwillige wilsdaad om een andere nationaliteit te verkrijgen. Het laten onderzoeken van jouw nationaliteitspositie of het bevestigen daarvan is geen constitutief vereiste om de Zuid-Afrikaanse of Canadese nationaliteit te krijgen. Ook het aanvragen van een ‘citizenship certificate’ is dit niet. In tegendeel, het bevestigt dat je die nationaliteit al hebt en je een Zuid-Afrikaans of Canadees paspoort kunt aanvragen. Er is helemaal geen sprake van verkrijging van een andere nationaliteit of van een verkrijgingsprocedure zoals naturalisatie of optie om een andere nationaliteit te verkrijgen.

In beide situaties is sprake van een wilsdaad. Dat klopt. Die wilsdaad is er echter op gericht de nationaliteitspositie te laten bevestigen. De uitkomst kan zijn dat betrokkene de Zuid-Afrikaanse of Canadese nationaliteit bezit maar ook dat betrokkene die niet bezit. Er is geen sprake van verkrijging van een andere nationaliteit en dus ook niet van een wilsdaad gericht op het verkrijgen van een andere nationaliteit. 

Het standpunt van de IND is dan ook slecht te begrijpen, moeilijk uit te leggen en mogelijk ook in strijd met het rechtszekerheidsbeginsel, een van de belangrijkste beginselen in het Nederlandse nationaliteitsrecht. Het betekent voor de rechtspraktijk dat de rechtbank Den Haag uiteindelijk zal moeten beslissen of iemand nog Nederlander, én dus Unieburger, is als hij door de wetswijzigingen in Zuid-Afrika of Canada van rechtswege de nationaliteit van een van die landen heeft gekregen.

Heeft u vragen over de gevolgen van deze Canadese en Zuid-Afrikaanse wetswijzigingen en het standpunt van de IND? Neemt u dan contact met ons op. Wij bespreken graag uw persoonlijke situatie met u en geven u advies op maat.