Afschaffing rechterlijke dwangsom bij niet tijdig beslissen

Per 16 oktober 2026 is de mogelijkheid om in vreemdelingenzaken een rechterlijke dwangsom te verkrijgen wegens het niet tijdig beslissen van de IND, afgeschaft. Deze wijziging is relevant voor asielprocedures, maar ook voor reguliere verblijfsaanvragen en verblijfsaanvragen gebaseerd op het EU-recht.

De wettelijke beslistermijn van reguliere verblijfsaanvragen is in de regel gesteld op 90 dagen. Indien er binnen die termijn geen beslissing wordt genomen door de IND, kan een ingebrekestelling worden ingediend bij de IND. Indien een beslissing uitblijft binnen twee weken na ontvangst van de ingebrekestelling, kan beroep wegens niet tijdig beslissen worden ingediend bij de rechtbank. Dezelfde procedure is van toepassing bij verblijfsaanvragen op grond van het EU-recht, waarvoor de wettelijke beslistermijn is gesteld op 6 maanden.

Voorheen kon de rechter een gerechtelijke dwangsom opleggen, indien een beslissing uitbleef na het instellen van beroep niet tijdig. Die mogelijkheid is nu afschaft.

Wanneer de IND de wettelijke beslistermijn overschrijdt, kan nog steeds beroep worden ingesteld wegens niet tijdig beslissen. De bestuursrechter kan de IND vervolgens opdragen om binnen een nieuwe termijn alsnog een besluit te nemen. Anders dan voorheen kan de rechter daarbij echter geen dwangsom meer opleggen.

Volgens de IND moet de maatregel voorkomen dat aanzienlijke bedragen aan dwangsommen worden uitgekeerd en kunnen deze middelen worden ingezet voor het terugdringen van achterstanden. Het risico is echter dat het wegvallen van de financiële prikkel de druk op de IND vermindert om tijdig te beslissen, waardoor aanvragers mogelijk langer in onzekerheid blijven over hun verblijfsrechtelijke positie.

Voor procedures waarin vóór de afschaffing van de rechterlijke dwangsom al beroep wegens niet tijdig beslissen was ingesteld, blijft het oude recht van toepassing.

Heeft u vragen over een vertraagde aanvraag voor een reguliere verblijfsvergunning of verblijfsrecht op grond van het EU-recht? Neem gerust contact met ons op.